De gaai

Wat is er Vlaams aan de Vlaamse gaai? De vogel die zich regelmatig alleen of in luid krassende groepjes in het Leijpark laat zien, heet overigens tegenwoordig 'gaai'; het Vlaamse is eraf. Waarom de gaai ooit het bijvoeglijk naamwoord 'Vlaamse' had, daar zijn veel theorieën over. We lopen er eventjes doorheen:

- Het woord Vlaamse gaai is ontstaan in Zeeland. Gaaien kunnen zich in grote groepen van wel duizenden vogels verzamelen en zij kwamen vaak samen in Zeeland. De Zeeuwen dachten dat zij van onze zuiderburen kwamen, uit Vlaanderen dus. Vandaar: Vlaamse gaai.

- De gegoede burgerij in Vlaanderen was vroeger flamboyanter en rijker gekleed dan onze Hollandse burgers. Omdat de gaai een bont verenkleed heeft, moest zij ook wel uit die streken komen en was zij dus 'Vlaams'.

- De derde verklaring vind ik het meest plausibel: De vogel heet in het Frans 'gai flammant' wat een verwijzing was naar de vlammende kleuren (vooral felblauw met zwarte strepen in combinatie met een roze tint) van haar verenkleed. Dit woord is geïnterpreteerd naar zijn herkomst (Vlaams is in het Frans ‘flamand’) en werd dus bij ons Vlaamse gaai.

Iedereen mag geloven wat hij wil; nu de vogel enkel nog gaai heet is de noodzaak tot het oplossen van het raadsel teniet gedaan. De gaai behoort tot de kraaiachtigen, wat je niet meteen zou denken omdat zijn neven overwegend zwart zijn. Een gaai eet zo'n beetje alles wat hij tegenkomt: vruchten, noten, eieren, knaagdieren, kleine zangvogels, maar ook hondenpoep en afval dat het Recreatiepark binnen waait.  Uiteraard is dat laatste slecht voor haar gezondheid; het dier kan plastic binnenkrijgen of voedsel dat veel te zout of te vet is. Afval achterlaten op Recreatiepark de Lork is dan ook uit den boze. We willen de gaai en veel andere vogels nog lang behouden op de Lork.

De gaai bezit een eigenschap die bij vogels eigenlijk nauwelijks wordt waargenomen en tot voor kort enkel bij mensen (en apen) bekend was. Wij mensen weten het, wanneer wij bespied worden. Als wij dingen doen waarvan we niet willen dat anderen het zien of weten, dan gaan we fluisteren of datgene wat we aan het doen zijn (bijvoorbeeld inbreken) zo zachtjes mogelijk uitvoeren. Gaaien lijken de hele dag luidruchtig en zich nergens om te bekommeren. Dat gedrag verandert zodra zij een wintervoorraad aan noten en eikels aan gaan leggen. Zodra een gaai in de gaten heeft dat hij wel eens gehoord zou kunnen worden door andere gaaien in de buurt, zoekt hij de minst luidruchtige ondergrond op om een eikel in te verstoppen. Zou hij het ding normaliter met het grootste gemak tussen droge herfstbladeren verstoppen, in dit geval is zacht mos een betere keuze; mos geeft veel minder geluid als het wordt aangeroerd.

Andersom is ook waar: Zodra een gaai een andere gaai in de smiezen krijgt, valt hij stil. Hij wil onopgemerkt blijven zodat hij rustig kan observeren wat de ander aan het bekokstoven is, zonder dat hij zelf gehoord en daarna gezien wordt.

Dit alles maakt de gaai tot uiterst pientere vogel, die goed nadenkt, observeert en ernaar handelt. De wintervoorraad is immers datgene waardoor hij de volgende lente haalt, in tijden van voedselschaarste. Een vernuftig dier.

Weet u? Op Recreatiepark de Lork leven dieren die in hun gedrag welhaast een afspiegeling zijn van de mens. We herkennen ons maar al te zeer in hen. Wellicht ligt daarin ook de charme die wij hen toedichten. We zeggen dan: “Wat een boef, die vogel” om de confrontatie met ons spiegelbeeld vervolgens angstvallig uit de weg te gaan. We sluipen erlangs, om vooral niet, door onszelf, gezien te worden.