Op Recreatiepark De Lork leeft een vogel, die net zoals vele andere vogels meedoet aan de vogeltrek; als de seizoenen wisselen en het wordt kouder, trekken de vogels naar het zuiden. Eén groep trekt richting Spanje, een andere meer richting de Balkan. Op zich niets bijzonders. En toch vertoont juist deze vogel gedrag dat lange tijd onverklaarbaar was.
De vogel in kwestie is de zwartkop. Anders dan vele mensen denken is de zwartkop geen mees, alhoewel hij soms (foutief dus) wordt aangeduid als zwartkopmees. De verwarring ontstaat wellicht doordat de koolmees, de zwarte mees, de glanskop en de matkop allemaal een zwarte kop hebben en dit zijn wel degelijk mezen. De zwartkop echter is een zangvogel en behoort tot de zangers, zoals ook de tuinfluiter en de grasmus.
Bij de zwartkop heeft enkel het mannetje een zwart mutsje op zijn kop; het vrouwtje heeft een roodbruin petje op. Het vreemde gedrag dat de zwartkop tijdens de trek vertoont is dit: een groep zwartkoppen trekt, als het kouder wordt, vanuit onze streken niet naar het zuiden, maar naar het noorden. En na tientallen jaren van waarnemen zijn we er inmiddels achter dat ook hun jongen dit gedrag vertonen, waardoor sterk het vermoeden rijst dat dit merkwaardige trekgedrag erfelijk is. De vraag is echter: Waarom trekt een zangvogel naar streken waar het zo mogelijk nog kouder is dan hier? Om hier een antwoord op te vinden, moeten we een vraag beantwoorden die hieraan vooraf gaat: “Waarom trekt de zwartkop weg?”
Het antwoord is tweeledig1. Hij kan de kou niet aan2. In de winter kan hij hier onvoldoende voedsel vinden (insecten, bessen en vruchten)
We moeten ons realiseren dat beide antwoorden in verbinding staan met elkaar. De Zwartkop zou de kou namelijk wel aankunnen als er wel voldoende voedsel zou zijn; hij zou zich simpelweg vet eten en zo een speklaag tegen de kou aanleggen. En laat hier nu net de verklaring liggen voor zijn 'vreemde' trekgedrag. De zwartkop trekt niet zomaar noordwaarts, hij vliegt naar Groot-Brittannië. De reden om dit te doen ligt bij ons mensen. De Britten zijn namelijk dol op hun vogels en voeren de wintervogels rijkelijk, veel rijkelijker dan wij, middels vetbollen en zaden op de voederplanken. De zwartkop heeft dit opgemerkt en zelfs opgeslagen in zijn DNA. In Groot-Brittannië is het weliswaar koud, maar hier kan hij wel degelijk overleven.
Dit gedrag heeft nog een verandering teweeggebracht, eentje die wellicht nog wel spectaculairder is: de vogel verandert van uiterlijk. Om naar de warmere streken te vliegen dient de vogel grote afstanden af te leggen en hoe kan dat beter dan met een lichaamsbouw die zo weinig mogelijk wind vangt? Vergelijk even de lichaamsbouw van zwaluwen, die ook grote reizen maken tijdens de trek: ze zijn vlug, met scherpe vleugels waarmee ze als sikkels door het luchtruim klieven. Zo ook zijn de vleugels van de zwartkoppen die zuidwaarts trekken. Echter: de groep die naar de Britse eilanden trekt, kreeg na verloop van tijd rondere vleugels; de af te leggen afstand is relatief klein, dus al dat aerodynamisch vertoon is nergens voor nodig. Ook de snavel veranderde. Een dikke snavel breek zaden makkelijk open, een spitse bek kan vet in vetbollen (vaak in netjes) eenvoudiger uit pulken. En ziet: onze 'Britse' zwartkop ontwikkelde inderdaad een spitsere snavel.We noemen dit verschijnsel, waarbij de omstandigheden op redelijk korte termijn zorgen voor fysieke veranderingen “Snelle evolutie”. Waar normaliter miljoenen jaren een dier veranderen, treden deze ontwikkelingen thans op in zeer kort tijdsbestek.
De zwartkop laat zich in de warme maanden bewonderen op Recreatiepark de Lork. Op zicht is hij enkel opvallend door zijn zwarte kop. Wij weten nu echter dat er allerlei wonderlijke zaken gaande zijn, met slechts één doel: overleven. Zo veelzijdig is de natuur. Recreatiepark de Lork brengt veel kleine wondertjes voor het voetlicht. Op de zwartkop is het nog even wachten, mocht u deze pionier willen zien: Hij is aan de andere kant van het Kanaal, heerlijk smullend van vetbollen. Het lijkt een kwestie van tijd tot het vogeltje echt inburgert daar en overgaat tot het eten van Fish&Chips. Dat het hem mogen smaken!
Reactie plaatsen
Reacties